Project

Virtuele Energiecentrale

Het eerste project van de stichting is de ontwikkeling van een virtuele energiecentrale.

Stel je voor een dorp waarin niets anders dan schone energie gebruikt wordt: zon, wind, aardwarmte en biomassa. In theorie kan het. Maar hoe zit het met de praktijk? In Loenen wordt de komende jaren gewerkt aan het energiesysteem van de toekomst. In de virtuele elektriciteitscentrale wordt alle lokale opgewekte energie, van zonnepanelen of andere duurzame energie-opwekkers, samengevoegd en centraal aangestuurd. Dit zorgt er voor dat vraag en aanbod van energie beter op elkaar worden afgestemd.

Realisatie: Virtuele energiecentrale

Dagen
Uren
Minuten
Seconden

Wat is een virtuele centrale?

Van oudsher zijn we gewend aan grote energiecentrales die met behulp van gas en kolen stroom opwekken. Een virtuele centrale bestaat uit heel veel kleine centrales (zonnepanelen, windmolens, biogas, waterkracht) die samen net zoveel stroom kunnen opwekken als één grote centrale.

Werking van de centrale:

Een virtuele centrale brengt vraag en aanbod van stroom bij elkaar. Als je zonnepanelen hebt, heb je situaties waarin je meer produceert dan je gebruikt. Dat is nu nog geen probleem omdat je dit terug kunt verkopen, salderen, aan het energiebedrijf. Deze regeling blijf echter niet voortbestaan. In de toekomst kan het zo zijn dat je voor de stroom die je teruglevert aan het net niets meer krijgt of zelfs moet betalen voor teruglevering. Het is dan voordelig als je die stroom tegen een betere prijs aan iemand in Loenen kunt leveren.

Lokale stroom gebruiken

De virtuele energiecentrale zorgt dat er handel in stroom kan plaatsvinden tussen de inwoners van Loenen. Iemand, wiens huis niet geschikt is voor zonnepanelen maar die wel graag zonne-energie wil, kan die afnemen van een dorpsgenoot met panelen op zijn dak die stroom over heeft. Met de virtuele energiecentrale maken we het plaatje compleet. We hebben dan een soort handelsplatform waar duidelijk is wie wat heeft geproduceerd en waar afgesproken wordt: als ik stroom afneem is dat van die zonnepanelen.  De software zorgt dat de stroom zijn weg vindt tussen aanbieder en afnemer en zorgt ook voor de afrekening binnen het systeem.

Smart Grid

Als alle daken in Loenen vol worden gelegd met zonnepanelen zal in de zomer heel veel stroom worden geproduceerd die wordt afgegeven aan het elektriciteitsnet. In de winter wordt er juist veel elektriciteit van het net afgenomen. Dit zet het elektriciteitsnet onder druk, bij te grote pieken van vraag of aanbod loopt het net (grid) vast. Netwerkbeheerder Liander, probeert deze ontwikkeling met een Smart Grid (slim energiesysteem) in goede banen te leiden. Ook wordt gekeken naar alternatieve opslagmethoden zoals bijvoorbeeld de accu van elektrische auto’s en batterijen die kunnen worden ingeschakeld als de zon niet schijnt. Ook slimme apparaten die zichzelf inschakelen als de zon schijnt en uitschakelen als de zon niet schijnt, helpen mee om pieken te voorkomen.

Maatschappelijk voordeel

Netwerkbeheerders investeren jaarlijks 2 tot 3 miljard euro in de verbeteringen van het energienetwerk. Door het groeiend gebruik van zelfopgewekte energie moeten deze netwerken steeds robuuster worden. De investeringskosten worden dan steeds hoger. Deze kosten zien wij als gebruiker terug in onze energienota. Op dit moment kunnen we dit probleem nog niet helemaal oplossen, ook niet met de virtuele energiecentrale, daarvoor is het verschil in zonne-uren tussen zomer en winter te groot. Met de opkomst van nieuwe technologie is dit in de toekomst misschien wel mogelijk.

Het tot stand brengen van duurzaamheids- en leefbaarheidsinitiatieven in het dorp Loenen (Gelderland) in het kader van Zonnedorp Loenen en het verrichten van al wat hiermee verband houdt of daartoe bevorderlijk kan zijn.


Europese subsidie

Voor de ontwikkeling van de cVVP heeft Interreg North-West Europa, de Europese organisatie die gaat over het stimuleren van duurzame en innovatieve projecten, een subsidie van 850.000 euro beschikbaar gesteld. Naast Loenen zal ook in België en Ierland aan het project worden gewerkt waarbij kennis en ervaring worden gedeeld. Het project loopt van 19 september 2017 tot 20 september 2020. Aan het eind van deze periode moet er model virtuele energiecentrale zijn die kan worden uitgerold naar andere gebieden en steden.

Naast een Europese subsidie draagt ook de Provincie Gelderland financieel bij aan de uitvoering van de plannen.


FAQ – Veelgestelde vragen

1. cVPP project

1.1 Wat is een community-based Virtual Power Plant (cVPP) nou precies?
Een Virtual Power Plant is, zoals de naam al zegt, een virtuele elektriciteitscentrale. De elektriciteitscentrale bestaat uit meerdere aan elkaar gekoppelde kleine duurzame energiebronnen (meestal zonnepanelen) en verbruikers (meestal huishoudens) door middel van een energiemanagementsysteem (EMS). Het EMS maakt de opwek en het verbruik inzichtelijk en ook beïnvloedbaar. Het bewust beïnvloeden van verbruik en opwek leidt tot een andere netbelasting. Dit heeft voordelen voor het energiesysteem en heet “flexibiliteit”. Deze flexibiliteit van (de deelnemers van) de VPP kan voor verschillende activiteiten ingezet worden. Bijvoorbeeld het centraal aanbieden aan een netbeheerder om overbelasting van netten te voorkomen. De “c” van cVPP staat voor ‘community’ (de gemeenschap, u dus) die bepaalt hoe het EMS wordt gebruikt: welke waarden vindt de community belangrijk en voor welke activiteiten wordt de flexibiliteit ingezet  
1.2 Waarom zou ik mee willen doen?
De energievoorziening verandert. Er komt steeds meer duurzame opwek (zon, wind) en we gaan energie anders gebruiken (van het aardgas af). Dit zijn allemaal positieve ontwikkelingen, maar ze brengen ook een aantal uitdagingen met zich mee. De bestaande infrastructuur moet bijvoorbeeld rigoureus aangepast worden om de veranderende vraag en het wispelturige aanbod op te vangen. Deze aanpassingen vergen grote financiële investeringen, maar ook investeringen in tijd (schaarse technici) en grondstoffen. Een Virtual Power Plant (VPP) kan ervoor zorgen dat deze uitdagingen voor een deel weggenomen worden. Daarnaast geeft een VPP ook de mogelijkheid om meer controle te krijgen over (de herkomst van) het energieverbruik (energiebesparing), kunnen er financiële voordelen behaald worden en geeft het de kans de gemeenschap te versterken. Naast bovenstaande redenen is het ook gewoon leuk en leerzaam en doet u mee aan dit innovatieve project over het energiesysteem van de (nabije) toekomst. Naar verwachting wordt het, met alle lokale duurzame bronnen, namelijk steeds meer op deze manier ingericht. Ook met levering van consument naar consument: we worden “prosumer” (producent én consument). U heeft de kans om mee te doen met deze innovatie zodat we met z’n allen kunnen leren.  
1.3 Indien ik mee doe, wat merk ik daar dan in huis van?
Er wordt een klein kastje (de gateway) in de meterkast geïnstalleerd welke aangesloten is op het internet (waarschijnlijk via uw modem) en de slimme meter (het projectteam is met Liander in gesprek om iedereen te voorzien van een slimme meter). De gateway communiceert met een centraal softwareplatform waar op basis van weersvoorspellingen, energieprijzen en slimme algoritmes keuzes worden gemaakt om flexibiliteit in te zetten. Hier merkt u verder niets van. U krijgt de beschikking over een uitgebreid “dashboard” op uw telefoon, pc of tablet, waarmee u uw elektriciteitsverbruik nauwkeurig kunt volgen, inzicht heeft in de adviezen/keuzes van de cVPP en daardoor op de juiste momenten (bij veel lokale opwek) uw apparatuur (wasmachine, boiler etc) kunt aan/uit -zetten en bedienen. In een later stadium kan het aan- en uitschakelen worden geautomatiseerd met mogelijk een extra hardware module per apparaat.
1.4 Wie betaalt voor de software en de gateway in huis en wie is de eigenaar?
De kosten voor het ontwikkelen van de software en het plaatsen van de apparatuur voor de eerste 100 deelnemers worden betaald uit het Interreg project “community-based Virtual Power Plant” wat Duurzaam Loenen beheert. Dit project duurt in principe tot juni 2020, maar er zijn mogelijkheden tot een vervolg. De Energie Coöperatie Loenen U.A. (ECL) is onder andere opgericht om de cVPP te gaan beheren. De leden van de coöperatie bepalen vervolgens hoe er verder met de cVPP wordt omgegaan. Het softwaresysteem en de apparatuur blijven in eigendom van de ECL.
1.5 Zijn er voor mij nog kosten aan verbonden?
Nee, behalve het stroomverbruik van het dataloggertje (naar verwachting niet meer dan €10 per jaar) zijn er verder geen kosten. Wanneer er apparaten aangestuurd worden en er daardoor een efficiëntie vermindering optreedt, zal, afhankelijk van de gekozen activiteit en waarde, deze gecompenseerd moeten worden door de verkoop van de flexibiliteit óf wordt er gekozen voor de ecologische waarde van de aansturing. Dit geldt in de toekomst ook voor de inzet van (thuis)batterijen. Deze hebben namelijk stilstand en laad-/ontlaadverliezen.
1.6 Ik heb mij opgegeven als “key-user”. Wat houdt dat allemaal in?
Indien u zich heeft aangemeld als key-user, dan kijken wij allereerst hoeveel aanmeldingen er zijn en hoe dat past bij het beoogde aantal. Indien u wordt geselecteerd, bent u onderdeel van de testfase. Dat betekent dat we extra benieuwd zijn naar uw eerste ervaringen, en zullen we wat vaker een beroep op u (moeten) doen voor het verhelpen van storingen die zicht in deze fase meer zullen voordoen. Wellicht kan u die zelf, als key-user, verhelpen via onze aanwijzingen, of wij komen langs. Het zal dus iets meer tijd en aandacht vragen dan in de normale operationele fase.
1.7 Wat verwachten jullie van mij als ik meedoe?
Tijdens de installatie van de gateway wordt verwacht dat u thuis bent om de monteur binnen te laten. Daarna zullen we u zo veel mogelijk met rust laten, maar af en toe zullen we u benaderen om bijvoorbeeld uw ervaringen te delen met ons. Dit kan via een enquête, een workshop of anderszins. Het zal kunnen voorkomen dat de gateway een storing heeft. Dit komt wel eens voor als bijvoorbeeld de modem wordt vervangen. In eerste instantie zullen we u vragen om de verbinding weer te herstellen, maar als dit niet op afstand lukt zullen we langs komen om de storing op te lossen.
1.8 Moet ik van energieleverancier wisselen?
Nee, dat is niet nodig. Het kan wel interessant zijn om een leverancier te nemen die flexibele uurtarieven biedt. Daar zijn er nog maar weinig van. Misschien gaat de ECL daar later ook een voorstel voor doen. Zie ook vraag 1.10.
1.9 Hoe is het gesteld met de privacy?
Het projectteam is zich ervan bewust dat er gebruik wordt gemaakt van privacy gevoelige data zoals persoonsgegevens en verbruiksdata. Het systeem wordt zo ontworpen dat deze data zo veel mogelijk in huis blijft. De data die wel naar buiten gaat zal versleuteld verstuurd worden. De partijen die deze data verwerken (welke dit zijn staat aangegeven in de deelnemersovereenkomst) werken volgens de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Daarnaast kunt u te allen tijde opvragen welke data er over uw huishouden wordt verzameld en hoe daar mee wordt omgegaan.
1.10 Wat zijn de nadelen?
Wanneer u mee doet met de cVPP wordt het aantrekkelijk om een elektriciteitscontract af te sluiten met uurlijkse variabele elektriciteitstarieven. De cVPP zal u helpen om zo veel mogelijk verbruik te verplaatsen naar de momenten waarop de prijzen laag zijn. Wanneer het systeem niet goed werkt of uw verbruik kan niet verplaatst worden naar deze momenten, dan kan het zijn dat uw kosten juist stijgen. Het is echter niet verplicht om een nieuw elektriciteitscontract af te sluiten én er zal op het dashboard, voor degenen die geen variabele tarieven hebben, inzicht komen in het voordeel wat u had kunnen hebben op basis van uw historische verbruik.
1.11 Ik heb geen PV of elektrische auto. Kan ik toch meedoen?
Zeker! U krijgt inzicht in uw elektrisch verbruik en ziet wat er in het dorp (de cVPP deelnemers) wordt opgewekt en gebruikt. We denken dat het u ook kan helpen aan energiebesparing te doen door meer inzicht. En het is interessant en leuk.
1.12 Ik wil er mee stoppen, kan dat?
Uiteraard kan dat, we halen de apparatuur dan weer weg. We hopen natuurlijk dat u wel mee blijft doen onder het motto “het is vrijwillig maar niet vrijblijvend”.
2. Apparatuur

2.1 Gaat mijn apparatuur korter mee door het vaker aan/uit schakelen?
De apparatuur zal vaker aan-of uit geschakeld worden, en op andere momenten dan u wellicht gewend was. Er zal overigens niet veel apparatuur in aanmerking komen voor beïnvloeding door de cVPP. We mikken nu alleen op warmtepompen en oplaadpunten voor een elektrische auto.
2.2 Hoe zit het met garantie op mijn apparaten als die meedoen aan de cVPP?
De uitgangspositie van de cVPP is om apparaten softwarematig aan te sturen via de poorten die de fabrikant aanbiedt. Hierdoor worden de garantievoorwaarden normaal gesproken niet geschonden. Wanneer er gekozen wordt voor een andere manier van aansturing zal dit in overleg met u gebeuren.
2.3 Is de apparatuur die geïnstalleerd wordt veilig?
Het kastje (de gateway) is een normaal product en voldoet aan alle regelgeving die hierop van toepassing is (CE keur). Het krijgt zijn voeding uit de slimme meter, en heeft dus geen stopcontact nodig.
3. Overige vragen
3.1 Wat gebeurt er / moet ik doen als het systeem niet werkt?

Als het systeem niet werkt neem dan contact op met: volgt na keuze leverancier van het systeem. Overigens, als het cVPP systeem niet werkt, heeft u nog wel gewoon stroom. Dit zijn gescheiden zaken (of er moet een algemene stroomuitval zijn).

3.2 Wat is de Energie Coöperatie Loenen U.A. ?

De Energie Coöperatie Loenen U.A. (ECL) is opgericht binnen dit project om tegen het einde van dit project de cVPP te gaan beheren, zodat er continuïteit blijft. De leden van ECL bepalen vervolgens hoe het verder gaat met de cVPP. Daarnaast zal ECL. Net als andere energiecoöperaties, duurzame projecten gaan ontwikkelen en diensten aan haar leden leveren, waaronder stroomverkoop.

3.3 Kan ik ook lid worden van de Energie Coöperatie Loenen U.A. (ECL)?

Ja dat kan, sterker nog: de eerste 100 deelnemers aan de cVPP kunnen gratis lid worden van de coöperatie. Hiermee kunnen ze invloed uitoefenen hoe de cVPP moet worden aangestuurd en wat er met de eventuele opbrengsten moet gebeuren. Dat vindt plaats in de Algemene Ledenvergadering.

3.4 Wat is de salderingsregeling?

Hierbij wordt op jaarbasis uw zon-PV productie afgetrokken van uw elektriciteitsverbruik tegen hetzelfde tarief. Wat u eventueel meer produceert dan u verbruikt wordt tegen een lager tarief vergoed. De salderingsregeling staat onder druk, maar is vooralsnog verlengd tot en met 2023.

3.5 Wat betekend FIETS?

“FIETS” is een manier om ontwikkelingen of investeringen te wegen op de gebieden Financieel, Institutioneel, Ecologisch/Economisch, Technisch en Sociaal. In het cVPP project hebben we dit kader gebruikt om de verschillende waarden van de “community” onder te brengen.

3.6 Waar moet ik naartoe als mijn vraag hier niet bij staat?

U kunt uw vraag stellen via projectondersteuning@duurzaamloenen.nl